Aylık arşiv: Ocak, 2026

BİLİŞİM SİSTEMİNE HUKUKA AYKIRI OLARAK GİRME VEYA SİSTEMDE KALMA SUÇU

            Bilişim sistemine hukuka aykırı girme veya orada kalma suçu, bilişim suçlarının en yaygın olanıdır. Bilişim sisteminin ve verilerin dokunulmazlığını ihlal, öncelikle bilişim sistemine girmeyi ve/veya orada kalmayı gerektirmektedir. Bilişim sistemine hukuka aykırı girme veya orada kalma sistemdeki verilerin güvenliğine, işleyişine ve/veya gizliliğine zarar vermekte olup çok ciddi tehlikelere sebebiyet verebilmektedir.

 Ekonomik, sosyal ve teknolojik alanda yaşanan hızlı gelişim ve değişim nedeniyle bilişim sistemlerinin kullanıldığı alanlar artmakta olup çeşitli şekillerde bilişim sistemlerine hukuka aykırı girme veya orada kalmaya devam etme eylemleri sonucunda hem bilişim sistemine yetkisiz erişim suçu hem de ceza hukukumuzda düzenlenen diğer bilişim suçları işlenebilmektedir.  Bilişim sistemine hukuka aykırı girme veya orada kalma eylemleri, verilerin temin edilmesi veya verilerin öğrenilmesi amacıyla yapılabileceği gibi sırf meraktan veya failin kendisini tatmin etmeye yönelik olarak test etmesi amacıyla da gerçekleştirilebilir. Bilişim sistemine yetkisiz erişim eylemi, sadece ekonomik ve özel yaşama ilişkin nedenlerle olmayıp casusluk, siyasi veya terör saikiyle de gerçekleştirilebilirler. 

 Bilişim alanındaki gelişmelerin hukuk alanında da önemli birta­kım sorunlara neden olduğu aşikârdır. Nitekim bu alanda yaşanan gelişmelerle birlikte fikri mülkiyet, haksız fiil veya özel hayat gibi çok önemli hukuksal kavramların tanımları ya da anlayış biçimleri değişmiştir. Örneğin bu alanda ortaya konulan özellikle yazılıma ilişkin ürünler üzerindeki haklar bakımından bunların korunması sorunu or­taya çıkmış, bunlara verilen zararlara bağlı olarak haksız fiil algısı veya suç tanımları yeni bir boyut kazanmış, bilişim sistemlerine kaydedilen verilere izinsiz ulaşılması, verilerin öğrenilmesi ve/veya verilerin  kullanılmasına bağlı olarak  kişisel veri, ekonomik veri, ticari veri veya özel hayat kavramı­nın yeniden ele alınması gerekmiştir[1].

       Ceza hukuku açısından bilişim alanındaki suçlar bu hukuk dalının en güncel ve en hızlı değişim gösteren konu­larından birini oluşturmaktadır. Nitekim bilişim alanında yaşanan ge­lişmelere bağlı olarak daha önceden hiç öngörülemeyen ve dolayısıyla suç tipleri arasında düzenlenmeyen birtakım yeni fiiller ortaya çıka­bildiği gibi, mevcut suç tipleriyle öngörülen fiillerin yeni yöntemlerle işlenmesi de söz konusu olabilmektedir. Bu bağlamda yasa koyucu­nun da bu alanda görülen gelişmelere paralel olarak  mevcut düzen­lemelerini değiştirmesi ya da yeni düzenlemeler yapması gerekmekte­dir. Aksi takdirde ortaya çıkabilecek hukuki boşluklar, sosyal hayatta önemli sorunların yaşanmasına neden olabilecektir[2].

Bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girme veya sistemde kalma suçu verilerin hızla geliştiği ve önem arz ettiği dijital dünya açısından özel hayatın korunması, haberleşmenin gizliliği, malvarlığı hakları gibi farklı hukuki yararları korumaları nedeniyle hem bilişim suçları hem de bilişim aracılığıyla işlenen suçlar ile açısından temel bir suç tipini oluşturmaktadır. Bu sebeple bilişim sistemine girme suçunda yer alan terim ve ifadelerin ele alınması suçta ve cezada kanunilik ilkesi açısından bir gereklilik bulunmaktadır[3].

       Ceza hu­kuku alanında çalışan hukukçuların bilişim sistemine yetkisiz erişim suçunun unsurlarını anlayabilmesi için bilişim kavramı, bilişim sistemi ve bilişim suçlarına ilişkin teknik bilgiyi yorumlayabilecekleri bilgiler gerekmektedir. Çalışmamızda bilişim kavramı, bilişim alanı ve bilişim suçu kavramlarını inceleyerek bilişim sistemine girme suçu açısından önem arz eden bazı terimlerin içerikleri öncelikle tespit edilecektir.

        Bilişim, insanların teknik, ekonomik, siyasal ve toplumsal alanlardaki iletişiminde kullandığı bilginin, özellikle bilgisayar aracılığıyla düzenli ve akılcı biçimde işlenmesi, her türden düşünsel sürecin yapay olarak yeniden üretilmesi, bilginin bilgisayarlarda depolanması ve kullanıcıların erişimine açık bulundurulması bilimidir[4]. Böylece bilişim, hem verilerin işlenmesini hem de bu işlem sonuçlarının aktarılmasını yani veri içeriğini de içeren bir kavramdır[5].

765 sayılı eski TCK’da yer alan Bilişim Alanında Suçlara ilişkin düzenlemenin gerekçesinde, “bilişim alanı”ndan kastın “bilgilerin oto­matik olarak işleme tabi tutuldukları sisteme ilişkin alan” olduğu ortaya konulmuştur^[6].5237 sayılı yeni TCK’da ise bilişim sisteminden bah­sedilmiş ve 243’üncü maddesinin gerekçesinde “Bilişim sisteminden maksat, verileri toplayıp yerleştirdikten sonra bunları otomatik işlemlere tâbi tutma olanağını veren manyetik sistemlerdir.” denilerek konuya açıklık getiril­meye çalışılmıştır[7].

Bilişim alanı ise,  bilgileri depo ettikten sonra bunları otomatik olarak işleme tabi tutan sistemlerden oluşan alanlardır[8]. Veri-işlem ve veri-iletişim unsurlarını taşıyan araçların bütününe bilişim sistemi denilmektedir[9].

Bilişim sözcüğünün kaynağı aynı kökten gelmekte olan Fransızca “informatique” sözcüğüdür, bu sözcük Türkçe ‘ye çevrilerek “enformasyon” olarak da kullanılmıştır[10]. Ancak sonradan bu yabancı kaynaklı sözcük terk edilerek Türkçe karşılığı olan bilişim sözcüğü kullanılmaya başlanmıştır. Bilgi vermek kökeninden gelen informatique sözcüğü yerine, bilgi kökeninden gelen ‘”bilişim” sözcüğünün kullanılması daha uygun bir seçim olmuştur[11].

Bilişim suçu kavramı, bilişim teknolojisinin ortaya çıkmasıyla ceza hukuku alanında tartışılmaya başlanılan, kendisine özgü özellikleri olan ve henüz üzerinde uzlaşma sağlanamayan bir kavramdır[12]. Bu suçlar ifade edilirken değişik kavramlar kullanılmaktadır. Bunlar arasında, uluslararası alanda en çok kabul görenler, “siber suç” (cyber crime), elektronik suç (electronic crime), dijital suç (digital crime) ve çoğunlukla da bilgisayar ya da bilişim suçları (computer -related crime) dır[13].

Bilişim sistemi  tabirinden bir veya birden fazla ünitelerden oluşan ve belirli bir sonuca ulaşmak için işbirliği sistemiyle çalışan ve güven­lik araçlarıyla da korunan bir bütün anlaşılmalıdır^[14].  Bu tanımlamadan anlaşılacağı üzere bilişim sistemi teriminin en temel yansıması bilgisa­yarlardır. Bilgisayarı diğer otomatik işlem yapan araçlardan ayırt eden özellik, bilgileri otomatik olarak işleme tabi tutmasının yanında, genel kapsamlı olarak verileri işleyebilme ve kullanabilmesidir. Zira otoma­tik çamaşır makinesi, hesap makinesi ve uzaktan kumandalı televiz­yonlarda da bilgileri otomatik işleme tabi tutma özelliği bulunmakta­dır. Ancak bunlar genel kapsamlı olarak verileri işleyebilme özelliğine sahip olmadıklarından ve sadece tek bir amaca yönelik işlem yapabil­diklerinden bilgisayar ya da bilişim sistemi sayılmazlar^[15].

5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun gerekçesinde ise bilişim sistemi kavramı, verileri toplayıp yerleştirdikten sonra bunları otomatik işleme tabi tutma olanağı veren manyetik sistemler olarak tanımlanmıştır[16].  Avrupa Konseyi Siber Suç Sözleşmesi ise bilişim sistemini, bir veya birçok unsuru, bir programın işleyişi aracılığıyla verilerin otomatik olarak işleme tabi tutulmasını sağlayan, birbirine bağlanmış veya benzeşen tek veya toplu tertibat olarak tanımlamıştır[17].

Ceza hukuku sistemimizde bilişim veya bilgisayar vasıtasıyla işlenen suçlar  konusunda  farklı  kavramlar kullanılmaktadır. Bilgisayarlar aracılığıyla işlenen suç ve bilişim suçu[18], siber suç[19], sanal suç[20], internet suçu[21], bilgisayar suçu[22] ve bilişim sistemi aracılığıyla işlenen suç[23] olarak doktrinde yazarlarca değişik kavramlar tercih edilmektedir.

Doktrinde ve uygulamada kimi zaman bilgisayar suçu ile bilişim suçu birbirinin yerine kullanılmış, bu konuda ortak bir tanım da yapılamamıştır[24]. Bilişim suçuna ilişkin değişik tanımlar bulunmaktadır. Bunlardan bazıları şöyledir: Dülger’e göre,” bilişim suçu verilere ve/veya veri işlemle bağlantısı olan sistemlere veya sistemin düzgün ve işlevsel işleyişine karşı, bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen suçlar şeklinde tanımlanabilir”[25]. Doğan’a göre, “elektronik bilgi işlem kayıtlarına yasadışı yollarla erişilmesi veya bu kayıtların yasal olmayan şekilde değiştirilmesi, silinmesi veya bu tür kayıtlara girilmesi ya da bilgi tecavüzü için hazırlık yapılması” bilişim suçudur[26]. Erdoğan’a göre, “bilişim sisteminin kendisinin ya da sistem içerisinde bulunan verilerin hedef alındığı ve bilişim teknolojilerinin kullanılması suretiyle ya da bilişim araçlarına doğrudan fiziki müdahaleyle işlenen suçlardır”[27]. Ergün’e göre, “bilişim sistemleri ve bilişim teknolojileri kullanılarak bu sistemlerde ve bilişim ağlarında işlenen suçlar”, bilişim suçlarıdır[28]. Ersoy’a göre ise, bilişim suçları  “bilgisayarı da kapsayan ancak daha geniş olan bilişim araçları ile işlenen veya bilişim araçlarına karşı işlenen suçlardır”[29]. Taşdemir’ e göre,” bilişim suçu verilere ve/veya veri işlemle bağlantısı olan sistemlere karşı, bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen suçlar şeklinde tanımlanabilir”[30]. Yazıcıoğlu’na göre, “bilgisayarın konusunu, vasıtasını veya simgesini oluşturduğu, suç olgusu içeren fiiller” bilgisayar suçudur[31]. Karagülmez’e göre, bilişim suçu” bilişim sistemine yönelik veya bilişim sisteminin kullanıldığı suç türüdür”[32]. Kurt’a göre, bilişim suçu” verilerin bilişim temelli ve otomatik şekilde işlenmesi, saklanması, tasnif edilmesi, terkibi ve iletilmesi ile ilgili ve bilişim alanı içinde işlenen, bir bilgisayar ya da ağına yönelik olarak ya da onları kullanarak icra edilen her türlü yasadışı haksız eylem” dir[33].

Bilişim sistemi telefonu, tableti ve bilgisayarı da kapsayan, bir algoritma doğrultusunda kişilerin zihninde oluşturduğu işlemlerin programlar aracılığıyla üretilmesine imkân veren, kullanıcıların erişimine açık olarak verilerin düzenli ve otomatik şekilde işlenmesi, saklanması ve aktarılmasını sağlayan sistemlerdir. Her gün bilişim sistemi olarak sayılabilecek yeni teknolojik gelişmelerin getirdiği yazılım ve donanımlar hayatımıza dâhil olmaktadır. Bu sebeple yapılan bilişim sistemi tanımlarının ışığında yargı mercilerinin suçun konusunu oluşturan bir sistemin bilişim sistemi olup olmadığıyla ilgili tereddütte düşmesi halinde bilgisayar veya yazılım mühendislerinden bilirkişi raporu alınması gerekir[34].

        Kanaatimizce sürekli çeşitlenen ve gelişen teknoloji nedeniyle sınırları belirli bilişim suçları tanımı yapmak zor olmakla birlikte bilişim suçları,” bilişim sistemlerine yetkisiz olarak erişimde bulunarak, bilişim sistemleri aracılığıyla bu sistemde yer alan veri ya da verileri yetkisiz bir şekilde çeşitli saiklerle kendisinin ya da başkasının yararına kullanma, erişilmez kılma, silme, değiştirme veya bozma suretiyle işlenen suçlar” olarak tanımlanabilir.

5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu bilişim suçlarını “Bilişim Alanında Suçlar[35]” başlığı altında düzenlemekle yetinmemiş, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanıldığı mevcut suçların nitelikli hali olan suç tiplerine[36] yer vermiştir.

 TCK’da bilişim suçlarının ayrı bir başlık altında düzenlendiği ikinci kitabın “topluma karşı suçlar” başlıklı üçüncü kısmının “bilişim sistemlerine karşı suçlar” başlıklı onuncu bölümünün ilk maddesinde “bilişim sistemine girme” başlığıyla bu suç tipi düzenlenmiştir. Buna göre: Bilişim sistemine girme başlığı altında, TCK’nın 243. maddesinde şöyle denilmektedir; (1) Bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına, hukuka aykırı olarak giren veya orada kalmaya devam eden kimseye bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir. (2) Yukarıdaki fıkrada tanımlanan fiillerin bedeli karşılığı yararlanılabilen sistemler hakkında işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir.(3) Bu fiil nedeniyle sistemin içerdiği veriler yok olur veya değişirse, altı aydan iki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.4)  Bir bilişim sisteminin kendi içinde veya bilişim sistemleri arasında gerçekleşen veri nakillerini, sisteme girmeksizin teknik araçlarla hukuka aykırı olarak izleyen kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.  Bu maddeyle yasa koyucu “bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına, hukuka aykırı olarak girme veya orada kalmaya devam etme” eylemini suç haline getirmiştir[37]. Maddenin birinci fıkrasında bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına, hukuka aykırı olarak girmek veya orada kalmaya devam etmek fiili suç hâline getirilmiştir. Sisteme, hukuka aykırı olarak giren kişinin belirli verileri elde etmek amacıyla hareket etmiş bulunmasının önemi yoktur. Sisteme, doğal olarak, haksız ve kasten girilmiş olması veya sistemde kalınması suçun oluşması için yeterlidir. İkinci fıkraya göre, birinci fıkrada tanımlanan fiillerin bedeli karşılığı yararlanılabilen sistemler hakkında işlenmesi, bu suç açısından daha az ceza ile cezalandırılmayı gerektirmektedir. Üçüncü fıkrada, bu suçun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâli düzenlenmiştir. Birinci fıkrada tanımlanan suçun işlenmesi nedeniyle sistemin içerdiği verilerin yok olması veya değişmesi hâlinde failin, suçun temel şekline nazaran daha ağır ceza ile cezalandırılması öngörülmüştür. Dikkat edilmelidir ki, bu hükmün uygulanabilmesi için, failin verileri yok etmek veya değiştirmek kastıyla hareket etmemesi gerekir[38]. Dördüncü fıkrada ise yeni bir suç tipi düzenlenmiştir.

            TCK’nın 243. maddesindeki düzenleme ile Avrupa Siber Suç Sözleşmesi’nin 2’nci maddesinde öngörülen “hukuka aykırı erişim” düzenlemesine paralellik sağlanmaya çalışılmıştır[39]. Sözleşmenin 2. maddesi “Her taraf, iç hukukuna uygun olarak, bir bilişim sisteminin tamamına veya bir kısmına kasten ve haksız olarak erişimi suç haline getirmek için gerekli görülen yasal tedbirleri almayı kabul eder” şeklinde düzenlenmiştir. Ancak öğretide de haklı olarak belirtildiği üzere[40], 243’üncü maddenin 1’inci fıkrasındaki “sisteme girmek” ile “orada kalmaya devam etmek” hareketleri arasındaki “veya” bağlacının “ve” bağlacına dönüştürülmesi, bir başka deyişle suçun oluşumu için yalnızca sisteme girilmesinin yeterli olmayıp, sistemde kalmaya devam edilmesinin aranmasından sonra bu suç tipinin Siber Suç Sözleşmesi’nin 2. maddesiyle paralellik taşıdığını söylemek güçleşmiştir[41]. Ancak doktrinde aksi görüşler de ileri sürülmüştür. Yazarlara göre, Siber Suç Sözleşmesi’nin 2’nci maddesinde yetkisiz erişim, kasten ve hukuka aykırı bir şekilde bir bilgisayar sisteminin tamamına veya bir kısmına girilmesi şeklinde düzenlenmiştir. Diğer bir deyişle, AKSSS’de sistemde kalmak aranmamıştır. Ancak söz konusu maddeye göre, yetkisiz erişim suçunu taraf devletler ceza mevzuatında düzenlerken çeşitli ek unsurlara yer verebileceklerdir. Bu ek unsurlar, güvenlik önlemlerinin ihlal edilmesi suretiyle işlenebileceği, verinin elde edilmesi ya da diğer gayri meşru bir niyetle sisteme girilmesi ya da bilgisayar ağları vasıtasıyla birbirine bağlı bilgisayar sistemleri aracılığıyla işlenebileceği şeklinde sıralanmıştır. Yani, AKSSS’ nin 2’nci maddesiyle taraf devletlere mevzuatlarında, bilgisayar veri ve programlarına hukuka aykırı olarak erişimi yaptırım altına alma yükümlülüğü getirilirken, nelerin yasal olup olmayacağı konusu ile suçun oluşum koşullarını belirlemede taraf devletlere takdir yetkisi tanınmaktadır. Bizim kanun koyucumuz bu noktada tercihini sistemde kalmayı da aramaktan yana kullanmıştır[42].

             Bilgisayar veri ve sistemlerine yapılan izinsiz giriş, aynı zamanda, “bilgisayara tecavüz”, “kod kırma” ya da “bilgisayar korsanlığı” olarak da tanımlanır[43]. Bu suçla bilişim sistemlerine izinsiz müdahale eden (hacker) şahısların faaliyetlerinin önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. Burada sistemin donanımsal yanı değil, fakat soyut yanı olarak da nitelendirebileceğimiz, verilere, programlara veya yazılımlara erişilmesinin, müdahale edilmesinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir[44]. Hukuka aykırı olarak bilişim sistemine girme suçu ile bir nevi engelleme suçu yaratılmak istenmektedir. Zira bilişim suçlarının büyük çoğunluğu sisteme girilmek suretiyle başlamaktadır. Bilişim sistemlerine hukuka aykırı olarak girme, sonrasında sistem ve verilerin güvenliğine, gizliliğine, bütünlüğüne yönelik eylemleri beraberinde getirmektedir[45].

    Bir bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girme veya orada kalmaya devam etme suçunun cezalandırılması için “veri” ele geçirilmesi koşulu yoktur. TCK’nın 136’ncı maddesinde, kişisel verilerin elde edilmesi ayrı bir suç tipi olarak düzenlenmiştir. Bu fiil ile bir kişi veya kuruluşun çıkarlarına zarar verilmese dahi, bilişim sisteminin erişilmezliğine yönelik güven ortadan kaldırılmaktadır. Böylece bilişim sisteminin güvenliği özellikle hacker olarak tabir edilen şahıslara karşı korunmak istenmiştir[46]. Bizim de katıldığımız görüşe göre doktrininde “girme” yerine “erişim” kavramının kullanılmasının uygun olacağı, zira eylemin sanal bir ortama yönelik olduğu belirtilmektedir[47]. Ancak biz kanuni terim olması açısından bazen “bilişim sistemine girme” kavramını kullanacağız. Bilişim sistemine hukuka aykırı erişim suçu, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlenebilecek olan dolandırıcılık veya hırsızlık gibi suçlara ya da doğrudan bilişim suçları olan TCK’nın 244 ve 245’inci maddelerinde belirtilen suçlara zemin hazırlamakta ve bir araç olarak kullanılmaktadır.

          Bir bilişim sistemine haksız erişim, bilişim sistemlerinin veya bilişim sistemleri kapsamındaki verilerin gizlilik, bütünlük, kullanılabilirlik gibi hususları kapsayan güvenliğine yönelen tehdit ve saldırılar biçimdeki hukuka aykırı fiilleri anlatmaktadır. Bilişim sistemlerinin korunma ihtiyacının yanında ister ferdi ister kurumsal düzeyde kullanıcıların rahatsız edilmemesi ve engellenmemesi gereklidir. Yalnızca sistemine haksız erişimin dahi başlı başına bir suç olarak düzenlenmesi bir ihtiyaç olarak görülmektedir. Haksız erişim uygulamada, hacking, cracking veya computer trespass gibi yöntemlerle gerçekleştirilmektedir[48].

              TCK’nın 243’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında, bir bilişim sisteminin kendi içinde veya bilişim sistemleri arasında gerçekleşen veri nakillerini, sisteme girmeksizin teknik araçlarla hukuka aykırı olarak izleme eylemi bağımsız bir suç tipi olarak düzenlenmiştir.

    Bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girme veya sistemde kalmaya devam etme suçu bilişim suçlarının en önemlisini oluşturmaktadır. Çünkü bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girmeden veya sistemde kalmadan ya da sistemi veya veri akışını izlemeden diğer bilişim suçlarını işlemek mümkün değildir. Bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girme veya sistemde kalmaya devam etme suçlarını önlemenin en etkin yolu güvenlik önlemlerinin geliştirilmesi ve klasik suçlardaki soruşturma ve kovuşturma yöntemlerinden farklı yöntemlerle soruşturma ve kovuşturma yapılmasıdır.

Ceza muhakemesinin amacı, maddi gerçeğin insan onuruna yaraşır biçimde araştırılıp bulunmasıdır. Soruşturma evresinin asıl yetkilisi olan Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hali öğrenir öğrenmez ceza yargılamasının temel amacı olan maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için soruşturmaya başlayacaktır. CMK’nın 160/1 maddesinde yer alan “bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hal” ifadesinden de anlaşılacağı üzere belli bir suç şüphesine karşı soruşturmaya başlanılabilmesinin maddi koşulu, o suça ilişkin başlangıç şüphesinin var olmasıdır. Başlangıç şüphesi, soyut bir izlenimle değil; suçun işlendiği izlenimini uyandıran somut vakıalar ile oluşur. Cumhuriyet savcısı, başlangıç şüphesinin olup olmadığını yani, suçun işlendiği izlenimini uyandıran somut vakıaların bulunup bulunmadığını değerlendirerek soruşturmaya başlayacaktır. Kısaca, başlangıç şüphesinin bulunup bulunmadığını değerlendirme yetkisi, Cumhuriyet savcısına aittir (Veli Özbek, Nihat M. Kanbur, Koray Doğan, Pınar Bacaksız, İlker Tepe, Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayınlar, Ankara, 2011, sayfa 186 ve devamı). Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı iddianame düzenler. “Yeterli şüphe”, şüphelinin müsnet suçtan yargılanması için gerekli ve yeterli olan şüphe derecesini ifade eder. Bu şüphenin, hukuka uygun olarak elde edilmiş her türlü delile dayanması gerektiğinde kuşku yoktur. Cumhuriyet savcısı topladığı delillerin iddianame düzenlemek için yeterli olup olmadığını takdir edecek, delilleri olaylarla ilişkilendirerek yeterli şüpheyi ortaya koyacaktır. Kamu davasının açılmasında yeterli şüpheden bahsedebilmede önemli olan, suçun işlendiğine yönelik tartışılabilirlik ve mahkûmiyetin ne derecede mümkün olabilirliğidir[49]. Nitekim Yargıtay’ın kanun yararına bozmaya konu olan aynı doğrultudaki bir kararında şöyle denilmektedir;” Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 28.04.2022 tarihli ve KYB-2022/40839 sayılı kanun yararına bozma isteminin; “Dosya kapsamına göre, karı-koca olan müşteki G..ile şüpheli Z..’ın suç tarihinde aralarında boşanma davası bulunduğu ve şüphelinin ortak ikamette müşterek çocukları ile birlikte yaşadığı, şüphelinin müştekinin mailine girerek müşteki tarafından boşanma davası için hazırlanan “yalancı şahit şikayetin başvurusuna” şeklindeki belgeye ulaştığı ve belgeyi D.. isimli arkadaşına gönderdiği iddiası üzerine başlatılan soruşturma neticesinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş ise de, D…’un erkek arkadaşı olan tanık D..’ün müştekinin beyanını doğrular nitelikteki beyanı, suça konu belgenin taraflar arasındaki boşanma davası için müşteki tarafından hazırlanan belge olması ve müştekinin mailine izinsiz olarak girildiğine dair uyarı içerir Apple görüntüsü karşısında, mevcut delillerin kamu davasının açılmasını gerektirir nitelikte bulunduğu, şüphelinin eyleminin atılı suçları oluşturup oluşturmayacağı hususunun mahkemesince takdir ve değerlendirilmesinin gerektiği gözetilmeden itirazın kabulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir”, şeklindeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır. Dosya kapsamına göre tanık D..’ün beyanı, müştekinin mailine girildiğine dair uyarı içerir Apple görüntüsü karşısında, mevcut delillerin kamu davasının açılmasını gerektirir nitelikte bulunduğu, şüphelinin eyleminin atılı suçları oluşturup oluşturmayacağı hususunun mahkemesince takdir ve değerlendirilmesinin gerektiği gözetilmeden itirazın kabulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir”[50].

    Bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girme suçunun oluşabilmesi için hukuka aykırı hareket etme bilinciyle hareket edilmesi şart olup aksi halde atılı suçun unsurları oluşmadığından beraat kararı verilmesi gerekir. Nitekim Yargıtay’ın aynı doğrultudaki bir kararında şöyle denilmektedir;” İlk  Derece Mahkemesince, dosyada mevcut belge ve bilgiler, soruşturma ve kovuşturma evrelerinde alınan beyanlarla birlikte dikkate alınarak yapılan değerlendirmede; sanığın eşi olan katılanın kendisini aldattığından şüphelenerek katılanın facebook şifresi ile hesaba girerek buradan farklı erkek isimlerine ait hesaplarla yapılmış olan cinsel içerikli yazışmaların çıktısını alarak boşanma davasına delil olarak sunduğu olayda sanık hakkında 5237 sayılı Kanunun 134/2 ve 243/1. maddelerindeki özel hayatın gizliliğini ihlal ve bilişim sistemine girme suçlarından mahkumiyetine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince, İlk Derece Mahkemesinin kararı kaldırılarak sanığın eylemini mahkemeye delil olarak sunmak üzere gerçekleştirdiği, bahse konu yazışma ve fotoğrafları üçüncü kişilerle paylaştığı veya çoğaltarak dağıttığına ilişkin hakkında bir iddia da ileri sürülmediğinden, boşanma davasındaki iddialarını ispatlama amacını taşıyan sanığın eylemlerinde, hukuka aykırı hareket etme bilinciyle davranmadığı gerekçesiyle sanığın 5237 sayılı Kanun’un 223/2-a maddesi uyarınca beraatına karar verilmiştir. Yargılama sürecindeki işlemlerin usul ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı anlaşılmakla, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 12. Ceza Dairesinin kararında katılan vekili tarafından öne sürülen tüm temyiz sebepleri ve 5271 sayılı Kanunun 289/1. maddesi ile sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden aynı Kanun’un 302/1. maddesi gereği, tebliğname’ye uygun olarak, temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına, dava dosyasının, 5271 sayılı Kanunun 304/1. maddesi uyarınca Ankara Batı 5. Asliye Ceza Mahkemesine Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 12. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine, 16.09.2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi”[51].

Bilişim sistemini bozma veya engelleme suçları oluştuğunda araç suç olan bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girme veya sistemde kalmaya devam etme suçu oluşmayacaktır. Nitekim Yargıtay’ın aynı doğrultudaki bir kararında şöyle denilmektedir;” Sanığın, katılana ait elektronik posta adreslerinin şifrelerini kırdıktan sonra ele geçirdiği hesaplardan, katılanla ticari ilişki içerisinde bulunan yurt dışındaki şirkete, hesap numarasının değiştiğine ilişkin bilgi yazısı ve kendi hesap numarasını da ekleyerek oluşturduğu sahte proforma fatura ekli elektronik postaları katılan tarafından gönderilmiş gibi göndererek menfaat temin etmeye teşebbüs ettiğinin iddia ve kabul edildiği olayda; sanığın eylemlerinin, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılığa teşebbüs suçunun yanı sıra, katılana ait elektronik posta adreslerinin şifrelerini kırıp hesaba izinsiz girdikten sonra sisteme veri yerleştirmesi nedeniyle 5237 sayılı Kanun’un 244/2. maddesindeki suçu oluşturduğu gözetilmeden, suç vasfında yanılgıya düşülerek aynı Kanun’un 243/1. maddesinde düzenlenen bilişim sistemine girme suçundan hüküm kurulması, hukuka aykırı bulunmuştur”[52].

DOÇ. DR. CENGİZ APAYDIN

CUMHURİYET SAVCISI

---

[1] Karakehya, Hakan, Türk Ceza Kanunu’nda Bilişim Sistemine Girme Suçu, TBB Dergisi, S:81, 2009, s.  2.

[2] Karakehya, s. 2.

[3] Özçelik, Büşra, Bilişim Sitemine Girme Suçu, İstanbul Üniversitesi Kamu Hukuku Anabilimi Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2019, 139.

[4] Dülger, Murat Volkan, Bilişim Suçları ve İnternet İletişim Hukuku, 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2013, s. 63.

[5] Akbulut, Berrin, “Bilişim Suçları”, SÜHFD., Milenyum Armağanı, Sayı 1-2, C. 8,  Konya 2000,  546.

^[6] TBMM Tutanak Dergisi, 6.6.1991, Dönem 18, Y.4, C.61, Birleşim 119-131, (S. Sayısı: 513) s.17.

[7] Karakehya, s. 8.

[8] Yargıtay, 11.CD., 07.10.2009 gün, 2009/1616 esas ve  2009/11328 sayılı kararı.

[9] Taşdemir, Kubilay, Bilişim, Banka veya Kredi Kartlarının Kötüye Kullanılması ve Dolandırıcılık Suçları, Cantekin Matbacılık, Ankara 2009, s. 243.

[10] Yenidünya, Caner/ Değirmenci Olgun; “Mukayeseli Hukukta ve Türk Hukukunda Bilişim Suçları”, Legal Yayınevi, İstanbul 2003,27.

[11] Dülger, s. 61.

 [12] Karagülmez, Ali,  Bilişim Suçları ve Soruşturma- Kovuşturma Evreleri, 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2014, s. 53.

[13]Appel, Edward J, Computer-Related Crime Impact: Measuring TheIncidence and Cost Jaunary 2004, s. 5. Son zamanlarda, “cyber crime” kavramına eş anlamlı olarak “hi-techcrime ” yani “yüksek teknoloji suçu ” ve “e-crime ” kavramları da kullanılmaktadır. Bu konudaki en farklı nitelemelerden birisi ise “multi-jurisdictional crime” “çok yargısal suçlar” kavramıdır. Bkz. Karagülmez, s. 53-54.

^[14]   İhsan Erdağ, Ekonomi, Sanayi ve Ticarete İlişkin Suçlar-Bilişim Alanında Suçlar, http://www.ceza-bb.adalet.gov.tr/makale/100.doc, s.19

^[15]   Yazıcıoğlu, Y, Bilgisayar Suçları, Alfa Yayınları, İstanbul 1997, s. 26 vd.

[16]    http://www.ceza-bb.adalet.gov.tr erişim tarihi: 22.05.2014.

[17] Yılmaz Sacit; “5237 Sayılı TCK’nın 244. Maddesinde Düzenlenen Bilişim Alanındaki Suçlar” Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 92, 2011,  63.

[18] Erdoğan, Yavuz, Türk Ceza Kanunu’nda Bilişim Suçları, Legal Yayıncılık, İstanbul 2013,  s. 47; İçel, Kayıhan, “Avrupa Konseyi Siber Suç Sözleşmesi Bağlamında Avrupa Siber Suç Politikasının Ana ilkeleri”, İÜHFM, istanbul, C.LIX S.1 – 2,  İstanbul 2001, s.3; Yenidünya/Değirmenci, 31.

[19]Çeken, Hüseyin, “ABD’de internet Yoluyla işlenen Suçlardan Doğan Ceza Sorumluluğunun Hukuki Esası” (Çevrimiçi) http://www.jura.uni-sb.de/turkish/HCeken1.html, 14.12.2003; Tanılır, Mehmet Niyazi, İnternet Suçları ve Bireysel Mahremiyet, Ankara, Liberte Yayınları, s. 13. Doktrinde “bilişim suçları” kavramının “siber suçlar” kavramına göre üst bir kavram olduğu ve siber suçları da içine aldığı ileri sürülmektedir. Yenidünya/Değirmenci, s. 33.

[20] Yazıcıoğlu, Yılmaz “Bilgisayar Ağları ile ilgili Suçlar Konusunda Türk Ceza Kanunu 2000 Tasarısı”, Uluslararası internet Hukuku Sempozyumu 21-22 Mayıs 2001, İzmir, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayını, 2002, s. 452.

[21]Yenisey, Feridun “Internet Suçlarının Yeni işleniş Biçimleri”, Uluslararası internet Hukuku Sempozyumu 21-22 Mayıs 2001, İzmir, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayını, 2002, s.447; Özbek, Veli Özer, “Internet Kullanımında Ortaya Çıkabilecek Bazı Ceza Hukuku Sorunları”, DEÜHFD, izmir, C.4, S.1, 2002, s. 106-107.

[22] Erem, Faruk “Bilgisayar Suçları ve Türk Ceza Kanunu”, İBD, İstanbul, C.LXIX, S.10 – 11 – 12, 1993, s.727 vd

[23] Ünver, Yener “Türk Ceza Kanunu’nun ve Ceza Kanunu Tasarısının internet Açısından Değerlendirilmesi”, İÜHFM, istanbul, C.LIX S.1 -2, 2001, s.79.

[24] Akbulut, s. 550.

[25] Dülger, s. 69.

[26] Doğan, Aydın, Emin, Bilişim Suçları ve Hukukuna Giriş, Doruk Yayınları, Ankara, 1992, s. 27.

[27] Erdoğan, s. 52.

[28] Ergün, İsmail, Siber Suçların Cezalandırılması ve Türkiye’de Durum, Ankara 2008, Adalet Yayınevi, s. 16.

[29] Ersoy, Yüksel, “Genel Hukuki Koruma Çerçevesinde Bilişim Suçları”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi,C:49S:3-4, Ankara 1994, s. 151.

[30] Taşdemir, s. 244.

[31] Yazıcıoğlu, Yılmaz, Bilgisayar Suçları Kriminolojik, Sosyolojik ve Hukuki Boyutları İle, Alfa Basım, İstanbul 1997, s. 142.

[32]Karagülmez, s. 57.

[33] Kurt, Levent, Açıklamalı İçtihatlı Tüm Yönleriyle Bilişim Suçları, Ankara 2005, Seçkin Yayınevi, s. 53.

[34] Özçelik, 139.

[35] TCK’nın 243, 244 ve 245. maddeleri.

[36] TCK’nın 142/2-e ve 158/1-f maddeleri.

[37] Dülger, s. 318.

[38] TCK’nın 243’üncü maddesinin gerekçesi.

[39] Yazıcıoğlu, 2001 Tasarısının Değerlendirilmesi, s. 177. Karagülmez, s. 181.

[40] Karagülmez, 204.

[41] Dülger, 319; Karagülmez,  203 vd.

[42] Erdoğan, s. 120; Dalkılıç, A, “Avrupa Birliğine Uyum Sürecinde Türk Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku, Proje Yöneticisi Prof. Dr. Fatih Selami Mahmutoğlu, İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul 2008, s. 207.

[43] Schjolberg – Hubbard, s. 11(akt-Erdoğan, s. 117).

[44] Yazıcıoğlu, Yılmaz, “Hackerler  Ve Bilişim Sistemine Girme Suçu (TCK. Md. 243) ”Ord. Prof. Dr. Sulhi Dönmezer

Armağanı, Türk Ceza Hukuku Derneği Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı Yayını, Ankara 2008, C: II, s. 1254.

[45] Taşdemir, s. 255; Yazıcıoğlu, Y, “Hackerler Ve Bilişim Sistemine Girme Suçu, s. 1254.

[46] Taşdemir, s. 255.

[47] Karagülmez, Bilişim Suçları ve Soruşturma- Kovuşturma Evreleri, Seçkin Yayıncılık, 5. Baskı, Ankara 2014,s. 204; Artuk /Gökçen / Yenidünya, Türk Ceza Kanunu Şerhi, s.4626-4631; Erdoğan, s. 117.

[48] Bkz: Karagülmez, s. 197.

[49] Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 13.05. 2025 tarihli, 2024/23146 esas ve 2025/14296 sayılı kararı (UYAP isimli Yargıtay kararlarına özel erişim sağlayan sistemden alınmıştır).

[50] Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin.24.11 2025 tarihli, 2024/2108 esas ve 2025/8107 sayılı kararı (UYAP isimli Yargıtay kararlarına özel erişim sağlayan sistemden alınmıştır.

[51] Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin.16.09. 2025 tarihli, 2023/3261 esas ve 2025/6514 sayılı kararı (UYAP isimli Yargıtay kararlarına özel erişim sağlayan sistemden alınmıştır

[52] Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin.17.06. 2025 tarihli, 2022/9541  esas ve 2025/7292   sayılı kararı (UYAP isimli Yargıtay kararlarına özel erişim sağlayan sistemden alınmıştır

1.GENEL OLARAK

Sözlü ve/veya fiili şiddet, maalesef artan oranda yaşamın her alanının doğal bir öğesi olma eğilimi gösterirken; barış ve sevgi dilini oluşturacak olan karşılıklı konuşma ve diyaloğun yerini alma yolunda; kendisini göstermektedir. Bu süreçte kişilerin ateşli silaha ve bıçağa artan ölçüde sarıldığına da tanık olunmaktadır[1]. Empati yeteneği gelişmiş vicdanlı insanların sayısının artırılmasına yönelik yeni bir paradigma ihtiyacı bulunmaktadır.

Ruhsatsız silah taşıma veya bulundurma suçlarının cezası 4 yıldan 8 yıla çıkarılmalı ve bu suçlar katalog suç haline getirilerek tutuklama tedbiri etkili bir şekilde uygulanmalıdır. Ruhsatsız silah taşıma veya bulundurma suçları öncü suç olup amaç suç silah ve/veya örgütsel yapı ile korku oluşturarak haksız menfaat elde etmek amacıyla tehdit, şantaj, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, yağma, yaralama ve öldürme suçlarını işlemektir[2].

6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun kapsamında bulunan her türlü ateşli silahlarla mermilerinin ve bıçaklarla salt saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel olarak yapılmış bulunan diğer aletlerin memlekete sokulması, yapılması, satılması, satın alınması, taşınması veya bulundurulmasına izne tabi olup usul ve esasları kanun ve yönetmelik ile düzenlemektedir.

Ruhsatsız silah bulundurma veya taşıma ile intihar, kasten insan yaralama veya kasten insan öldürme suçları arasında esaslı korelasyonlar bulunduğu; fazlaca silahın varlığı halinde kişilerin kesici alet ve diğer potansiyel öldürücü enstrümanlara yönelmedikleri ve fazlaca silahın varlık göstermesinin fazlaca intihar, kasten insan yaralama veya kasten insan öldürme suçlarının işlenmesi anlamına geldiğidir. Kuşkusuz, bu çıkarım mutlak olmaktan uzak olup; her ülkeye özgü ara değişkenlerin etkili olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Her ülkenin tarihsel değerleri, halkların kültürel yapısı ve yaşam şekline göre değişkenlik arz etmektedir[3].

6136  sayılı  Kanun hükümlerine aykırı olarak ateşli silahları, bunlara ait mermileri veya bunlara ait namlu, sürgü, gövde, çerçeve, silindir, mekanizma başı, çıkarıcı, tırnak, ateşleme iğnesinden oluşan ana veya balistik önemi haiz parçaları ya da ses veya gaz fişeği atabilen silah iken bu Kanun hükümlerine tabi silah vasfına dönüştürülen silahları satın alan veya taşıyanlar veya bulunduranlar hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adlî  para cezasına hükmolunur.

Ateşli silahın, bu Kanunun 12’nci maddesinin dördüncü fıkrasında sayılanlardan olması ya da silahın, mermilerin veya namlu, sürgü, gövde, çerçeve, silindir, mekanizma başı, çıkarıcı, tırnak, ateşleme iğnesinden oluşan ana veya balistik önemi haiz parçaların sayı veya nitelik bakımından vahim olması halinde beş yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş yüz günden beş bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.

6136 Sayılı Kanun’un 12’nci maddesinin dördüncü fıkrasında sayılanlar dışındaki ateşli silahın bir adet olması ve mutat sayıdaki mermilerinin veya namlu, sürgü, gövde, çerçeve, silindir, mekanizma başı, çıkarıcı, tırnak, ateşleme iğnesinden oluşan ana veya balistik önemi haiz parçaların ev veya işyerinde bulundurulması halinde verilecek ceza bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adlî para cezasıdır.

Ateşli silahlara ait mermilerin veya bunlara ait namlu, sürgü, gövde, çerçeve, silindir, mekanizma başı, çıkarıcı, tırnak, ateşleme iğnesinden oluşan ana veya balistik önemi haiz parçaların pek az sayıda bulundurulmasının veya taşınmasının mahkemece vahim olarak takdir edilmemesi durumunda hükmolunacak ceza altı aya kadar hapis ve otuz günden beş yüz güne kadar adlî para cezasıdır.

21/11/2024 tarihli 7533/12 sayılı yasa ile getirilen bumadde kapsamındaki bulundurma ve taşıma fiilinin; vefat, sağlık durumu, mahkûmiyet, müsadere, satın alma veya devir nedeniyle yapılan ruhsatlandırma ya da ruhsat yenileme işlemlerinde bu kanunda düzenlenen yükümlülüklere aykırı davranılarak işlenmesi halinde on bin Türk Lirasından yirmi beş bin Türk Lirasına kadar idari para cezasına hükmolunur.

Ateşli silahlarla mermilerinin veya bu silahlara ait namlu, sürgü, gövde, çerçeve, silindir, mekanizma başı, çıkarıcı, tırnak, ateşleme iğnesinden oluşan ana veya balistik önemi haiz parçaların ve bıçaklarla salt saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel olarak yapılmış bulunan diğer aletlerin memlekete sokulması, yapılması, satılması, satın alınması, taşınması veya bulundurulması 6136 sayılı kanun hükümlerine tabidir. 6136 sayılı kanundaki suçların konusu ruhsatsız ateşli silahlar, bunlara ait mermiler veya bunlara ait namlu, sürgü, gövde, çerçeve, silindir, mekanizma başı, çıkarıcı, tırnak, ateşleme iğnesinden oluşan ana veya balistik önemi haiz parçaları ya da ses veya gaz fişeği atabilen silahlardır.

Ateşli silah taşımak müsaadesini haiz olanlar, bu silahları resmi ruhsatı haiz bulunanlardan başkasına satamayacakları gibi muvakkaten de olsa başkalarına veremezler. Silah bulundurma ve taşıma ruhsatını haiz olan kimsenin bu silahla suç işlemesi veya silahın muhafazasındaki ihmal ve kusurlu neticesi başkaları tarafından bir suç işlenmesi veya intihar ve intihara teşebbüs edilmesi hallerinde silah vesikası geriye alınır ve bir daha silah bulundurma ve taşıma izni verilmez.

Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 2. maddesinin (e) bendinde ateşli   silahın “Mermi çekirdeği veya saçma tabir edilen özel şekil ve nitelikteki maddeleri, barut gazı veya bu neviden patlayıcı ve itici güç ile uzak mesafelere kadar atabilen silahları,” ifade ettiği açıklanmıştır.

2.  SORUŞTURMAYA İLİŞKİN KORUMA TEDBİRLERİ OLAN GÖZALTI VE TUTUKLAMA

Ruhsatsız silah taşımak veya bulundurmak suçları açısından 6136 sayılı yasanın 13. maddesindeki suçların cezalarının alt sınırı gözetildiğinde eğer kaçma ve/veya delilleri karartmaya yönelik kuvvetli suç şüphesi oluşturan olgular bulunmuyorsa   6136 sayılı yasanın 13/1 ve 2. maddesi ve fıkraları hariç olmak üzere   gözaltı veya tutuklama tedbirlerinin işletilmesinde hukuk güvenliği, kamu yararı ve kamu düzeni açısından hukuki ve fiili yarar bulunmamaktadır.

Herhangi bir suçta kullanılmadığı sürece suça konu silahın atışa elverişli olduğuna dair soruşturma kapsamında uzmanlık raporu yoksa şüphelinin tutuklamaya sevk edilmemesi veya tutuklanmaması gerekir. Çünkü suça konu silah atışa elverişli değilse ruhsatsız silah taşımak veya bulundurmak suçu oluşmayacaktır.

 Soruşturma aşamasındaki ifade sırasında şüphelinin müdafisi yoksa CMK’nın 151/3. maddesi gereğince suçların alt sınırı 5 yılı geçmediğinden müdafi görevlendirilme zorunluluğu bulunmamaktadır.

6136 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki, ateşli silahlara ait mermilerin veya bunlara ait namlu, sürgü, gövde, çerçeve, silindir, mekanizma başı, çıkarıcı, tırnak, ateşleme iğnesinden oluşan ana veya balistik önemi haiz parçaların pek az sayıda bulundurulmasının veya taşınmasının mahkemece vahim olarak takdir edilmemesi durumunda hükmolunacak ceza altı aya kadar hapis ve otuz günden beş yüz güne kadar adlî para cezası olup tutuklama yasağı bulunmaktadır. Sadece adlî para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez (CMK. M. 100/4) Diğer bir ifadeyle, vücut dokunulmazlığına karşı suçlar olan kasten yaralama, taksirle yaralama, taksirle öldürme gibi suçlarda cezanın üst sınırı iki yılın altında bile olsa tutuklama yasağı bulunmamaktadır.

Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re’sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir. Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda; a) Kuvvetli suç şüphesini, b) Tutuklama nedenlerinin varlığını) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu, d) Adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını, gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir. Tutuklama istenildiğinde, şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafinin yardımından yararlanır. Tutuklama kararı verilmezse, şüpheli veya sanık derhâl serbest bırakılır.

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır. Ancak bu süre, zorunlu hallerde gerekçeleri gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.  Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde, tutukluluk süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hallerde, gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda beş yılı geçemez.

Soruşturma evresinde tutukluluk süresi, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler bakımından altı ayı, ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler bakımından ise bir yılı geçemez. Ancak, Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve toplu olarak işlenen suçlar bakımından bu süre en çok bir yıl altı ay olup, gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.

CMK’nın 102. maddesinde öngörülen tutukluluk süreleri, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar bakımından yarı oranında, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar bakımından ise dörtte üç oranında uygulanır.

SONUÇ

Ruhsatsız silahın şiddet kültüründeki, şiddeti artırıcı ve yıkıcı rolü ile işlevi karşısında toplumsal barışı ve düzeni bozan suçları önlemek amacıyla önleyici ve koruyucu ceza hukuku açısından yaşam hakkının ve vücut bütünlüğünün korunmasına yönelik temel ilkelere odaklanmalıdır; Bir ülkedeki silahlı şiddetin, ruhsatlı ve/veya ruhsatsız silahların varlığı ile doğrudan ilişkili olduğu açıktır. Öncelikle silahın büyük bir tehlikeyi barındırdığı benimsenmelidir. Dünyada silah ticaretinin engellenerek silahı sınırlandırmak üzere hükümetlerce gerekli tedbirler alınmadığı sürece, silah kültürünün yaygınlaşarak bireyi ve toplumu içerecek şekilde kamu güvenliğinin tehdit altında kaldığı gözlemlenmektedir. Ulusal ve uluslararası düzeyde barışı hedefleyen devletlerin birlikte çalıştığı ortamda silah kontrolünün sağlanmasına[4] ilişkin Birleşmiş Milletler düzeyinde uluslar üstü kurumların oluşturularak yurtta ve dünyada barışın özendirilerek oluşturulması amaçlanmalıdır.

Ruhsatsız silah taşıma veya bulundurmanın suç olduğu ve cezalarının hukuki sonuçlarının insan hayatındaki olumsuz etkileri konusunda halkın eğitilerek bilinçlendirilmesi şarttır. Her insan bir değer olup insan hayatının korunması devletin güvencesi altındadır. Silahla insan öldürmenin veya yaralamanın minimize edilmesi için öncelikle ruhsatsız silahlarla ilgili bir tür af yasası hazırlanarak kendi isteği ile ruhsatsız silahları devlete teslim edenler hakkında ceza soruşturması yapılmayacağının yasal bir güvenceye kavuşturularak ruhsatsız silahların toplumdan arındırılmasına yönelik önleyici ve koruyucu tedbirler alınmasının gerekliliği ortadadır. Özellikle suça sürüklenen çocuklar ile suça sürüklenen yetişkinlerin hukuk sistemi üzerinden eğitilerek topluma entegre olmalarına yönelik yargı politikalarının oluşturularak hayata geçirilmesinde bireysel, toplumsal ve kamu düzeni açısından yararlar bulunmaktadır.

Ruhsatsız silah taşıma veya bulundurma suçları öncü suç olup asıl suçların işlenmesine yönelik bir iradeyi ortaya koymaktadır. Ruhsatsız silahlarla mücadele toplumsal barışın ve ilerlemenin en önemli araçlarından biri olup halkın ruhsatsız silahların olası sonuçları hakkında sürekli eğitilerek bilinçlendirilmesi gerekir. Özellikle ana akım medyadaki dizilerden silah figürünün kaldırılmasına yönelik şiddet kültürünü azaltacak psikolojik, sosyolojik ve kültürel yaklaşımların etkinleştirilmesi şarttır.

AVUKAT CENK AYHAN APAYDIN

Ceza Hukuku Bilinci Platformu Yöneticisi

---

[1] Yücel, Mustafa Tören, “Ateşli Silahlarla Mücadelede Teorik Yaklaşımlar”, TBB Dergisi, Sayı 59, 2005, s. 49.

[2] Apaydın, Cengiz/Apaydın, Cenk Ayhan, Yargıtay Kararları Işığında Suç Örgütleri, 2. Baskı, Ankara, 2025, s. 19.

[3] Yücel, s. 60.

[4] Yücel, s. 60-61.

Ruhsatsız silah taşımak veya bulundurmak suçları açısından 6136 sayılı yasanın 13. maddesindeki suçların cezalarının alt sınırı gözetildiğinde eğer kaçma ve/veya delilleri karartmaya yönelik kuvvetli suç şüphesi oluşturan olgular bulunmuyorsa   6136 sayılı yasanın 13/1 ve 2. maddesi ve fıkraları hariç olmak üzere   gözaltı veya tutuklama tedbirlerinin işletilmesinde hukuk güvenliği, kamu yararı ve kamu düzeni açısından hukuki ve fiili yarar bulunmamaktadır.

Bir suçta kullanılmadığı sürece suça konu silahın atışa elverişli olduğuna dair soruşturma kapsamında uzmanlık raporu yoksa şüphelinin tutuklamaya sevk edilmemesi veya tutuklanmaması gerekir. Çünkü suça konu silah atışa elverişli değilse ruhsatsız silah taşımak veya bulundurmak suçu oluşmayacaktır.

 Soruşturma aşamasındaki ifade sırasında şüphelinin müdafisi yoksa CMK’nın 151/3. maddesi gereğince alt sınırı 5 yılı geçmediğinden müdafi görevlendirilme zorunluluğu bulunmamaktadır.

6136 sayılı Kanun’un 4. Maddesindeki, ateşli silahlara ait mermilerin veya bunlara ait namlu, sürgü, gövde, çerçeve, silindir, mekanizma başı, çıkarıcı, tırnak, ateşleme iğnesinden oluşan ana veya balistik önemi haiz parçaların pek az sayıda bulundurulmasının veya taşınmasının mahkemece vahim olarak takdir edilmemesi durumunda hükmolunacak ceza altı aya kadar hapis ve otuz günden beş yüz güne kadar adlî para cezası olup tutuklama yasağı bulunmaktadır. Sadece adlî para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez (CMK. M. 100/4) Diğer bir ifadeyle, vücut dokunulmazlığına karşı suçlar olan kasten yaralama, taksirle yaralama, taksirle öldürme gibi suçlarda cezanın üst sınırı iki yılın altında bile olsa tutuklama yasağı bulunmamaktadır.

Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re’sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir. Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda; a) Kuvvetli suç şüphesini, b) Tutuklama nedenlerinin varlığını) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu, d) Adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını, gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir. Tutuklama istenildiğinde, şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafinin yardımından yararlanır. Tutuklama kararı verilmezse, şüpheli veya sanık derhâl serbest bırakılır.

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır. Ancak bu süre, zorunlu hallerde gerekçeleri gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.  Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde, tutukluluk süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hallerde, gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda beş yılı geçemez.

Soruşturma evresinde tutukluluk süresi, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler bakımından altı ayı, ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler bakımından ise bir yılı geçemez. Ancak, Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve toplu olarak işlenen suçlar bakımından bu süre en çok bir yıl altı ay olup, gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.

CMK’nın 102. maddesinde öngörülen tutukluluk süreleri, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar bakımından yarı oranında, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar bakımından ise dörtte üç oranında uygulanır.

AVUKAT CENK AYHAN APAYDIN

Yasa yolları, yargılama makamlarının hukuku uygulama noktasında maddi ve hukuki konularda yanlış değerlendirmeler yapma ihtimalleri üzerinden, yapılan veya yapıldığı iddia edilen hukuka aykırılığın giderilmesi açısından, kararın kural olarak başka bir yargı makamı tarafından denetlenerek, kararın hukuka uygun hale getirilmesi ve uygulamada yargı birliği sağlamak için düzenlenmiş hukuki denetim mekanizmalarıdır. İdarenin veya yargı makamlarının verdikleri kararların denetlenebilir olması, şeffaf bir hukuk devleti olmanın gereğidir.

İstinaf kelime olarak “yeniden başlamak”, “sözün başı” anlamına gelir[1]. Hukuki kavram olarak istinaf, bir davanın kısmen veya tamamen ele alınarak, görülmesi anlamına gelmektedir. İstinaf CMK’da olağan kanun yolları arasında sayılmıştır. İstinaf yoluyla ilk derece mahkemesinden verilen hükümlerin maddi ve hukuki yönden denetlenmesi sağlanır. Kanunda öngörülen şartların varlığı halinde ilk derece mahkemesinin hükmüne konu dava yeniden görülerek istinaf mahkemesince yeni bir hüküm kurulmasına ve ilk derece mahkemesince verilen hükmün ortadan kaldırılmasına da imkân tanıyan bir kanun yoludur[2].

İstinaf ikinci derece bir kanun yoludur[3]. Kararı maddi olay da dâhil olmak üzere, gözden geçirme ve yeniden muhakeme yapma yetkisi sadece esas mahkemelerine tanındığı için, istinaf incelemesi yapacak mahkemelerin “ikinci derece” olarak nitelendirilmesi yerindedir. Kanun koyucu tarafından istinafla ilgili inceleme yapacak mahkemelerin ikinci derece olarak nitelendirilmeleri, bu mahkemelerde yeniden muhakeme yapılması gerektiğini ortaya koymaktadır[4].

İstinaf kanun yolu ile iki dereceden ibaret bulunan yargı sistemi üç dereceli hale gelmiştir. İstinaf da bir kanun yolu olarak nitelendirilmektedir. İlk derece mahkemesi kararının gerek maddi mesele ve gerekse hukuksal açıdan denetimini sağlayan kanun yoluna istinaf adı verilmektedir. Klasik yani geniş anlamda istinafta ilk verilen son karar yok sayılarak yeni bir muhakeme gerçekleştirilir[5]. Dar anlamda istinafta ise bütün delillerle doğrudan doğruya temas kabul edilmemektedir[6]. Türk Ceza Hukuk sisteminde öngörülen istinaf dar anlamda istinaftır[7]. Mahkeme yalnızca gerekli gördüğü noktalar bakımından öğrenme muhakemesi yapmak suretiyle daha önce ilk derece mahkemesince gerçekleştirilen tespitleri kontrol etmektedir[8].

CMK’da istinaf muhakemesine ilişkin hükümler incelendiğinde; davaların uzamasının önüne geçilmesi düşüncesinin hâkim olduğu, maddî gerçeğin ortaya çıkarılması ve muhakemenin makul sürede bitirilmesi ilkelerinin dengelenmek istendiği ve ilk derece muhakemesinin, her durumda yeni baştan tekrarını engelleyecek hükümler getirildiği görülmektedir. İstinaf mahkemesi, “yeniden muhakeme yapılmadan sonuca ulaşılmasına olanak bulunmayan durumlarda”, davaya başından itibaren bakarak karar verecektir. Bu nedenle CMK’da kabul edilen istinaf yolu daha önce de belirtildiği üzere “dar anlamda istinaf” niteliğindedir. Günümüzde genel eğilimin dar anlamda istinaftan yana olduğu söylenebilir. Zira ilk muhakemeyi baştan sona tekrarlamak, davaların istenmeyecek şekilde uzamasına neden olabilir. Adaletin tam olarak gerçekleşmemesinin yanı sıra, adaletin gecikmemesinde de kamu yararının bulunduğu göz ardı edilmemelidir[9].

İstinaf uygulaması on yıllık bir uygulama olup hacmi göz önünde tutulduğunda büyük sorunlar yaşadığı ve sorun bazında çözümler üreterek sistemin işlevinin artmasının amaçlandığı açık olup Yargıtay’ın istinaf uygulamasının kapsamına yönelik bir kararında şöyle denilmektedir[10]. “Genel Olarak İstinaf Kanun Yolu ile Amacı: Kelime olarak “yeniden başlama” anlamına gelen istinaf kanun yolunun bir denetim muhakemesi türü olarak Türk Ceza Adalet Sisteminde benimsenmesinin temel amacı; -temyiz incelemesi yolunda gerçekleştirilemeyen- maddi meselenin denetlenebilmesi imkanına kavuşmak düşüncesidir. Kanun yolu denetimi sırasında hükümdeki hukuka aykırılığı tespit eden ve deliller ile doğrudan temas edebilen istinaf mahkemesi yeni bir öğrenme muhakemesi (olay yargılaması) yapabilme imkanına sahip olduğu için, gerektiğinde düzeltme (ıslah) yoluyla veya hükmü kaldırarak davanın esası hakkında doğrudan karar vermek suretiyle “kanun yolu denetimi esnasında uyuşmazlığın esasını da çözme yetkisi” sayesinde maddi gerçeğe en hızlı şekilde ulaşma fırsatı sunulmaktadır.

Temyiz kanun yolunda yer verilmeyen olay yargılaması yapma yetkisinin istinaf incelemesinde tanınmasının sebebi; denetim merciince (istinaf) gerekli durumlarda olay yargılaması da yapılarak davaların uzamadan, makul sürede bitirilmesinin bu mahkemelerce doğrudan verilecek kararlarla gerçekleştirilmesini sağlamaktır. Sadece hukuki denetim yapan ve içtihat mahkemesi olan Yargıtay’ın bozma kararları üzerine davaların tekrar ilk derece mahkemelerine gönderilmesi ve akabinde yeni bir hüküm kurulması ve bu hükmün de temyiz yolunda yeniden incelenmesi gibi uzun yargılama süreçlerinden kaçınma düşüncesi istinaf kanun yolunu bir çözüm metodu olarak ortaya çıkarmıştır (Krş. Yenisey, Feridun: Uygulanan ve Olması Gereken Ceza Muhakemesi Hukuku, Duruşma ve Kanun Yolları, İstanbul 1988, s. 216-217; Çınar, Ali Rıza: Türk ve Alman Ceza Yargılama Hukukunda İstinaf, Ankara 2010, s. 56-61).

    2) Ülkemizde İstinaf Kanun Yolu (Dar Anlamda İstinaf): İstinaf denetiminin benimsediğimiz türü; ilk derece mahkemesince yapılan yargılamanın tamamen değil “sadece gerekli görülen durumlarda maddi gerçeğe ulaşmak için ihtiyaç duyulan hususlar yönünden” olay yargılaması yapılabilmesi prensibine dayanmaktadır. Kamu davasının konusunu oluşturan geçmişte yaşanmış olayın ancak tüm yönleriyle aydınlatılmış olması ile maddi gerçeğe ulaşmak mümkündür. “İstinaf mahkemesinin olayı aydınlatma yükümlülüğü” ilk derece mahkemesinin kararıyla sınırlı olmayıp; olayı aydınlatmak için gerekli delillerin toplanması gibi tüm muhakeme işlemlerine girişilebilecektir. Böylelikle, istinaf (yeniden başlama) mahkemesince deliller ile doğrudan temas edilmesi sayesinde hukuki meselenin yanında maddi mesele de denetlenerek oluşacak vicdani kanaate göre hüküm kurularak makul bir sürede uyuşmazlık çözümlenebilecektir.   “Dar anlamda istinaf” olarak adlandırılan bu denetim muhakemesi türünün açıklanan kurumsal ve düşünsel temellerini tamamen benimseyen kanun koyucu bölge adliye mahkemelerinin görev ve yetkilerini düzenlerken 5271 sayılı Kanun’un 280. maddesinin başlığında dahi “Bölge adliye mahkemesinde inceleme” ifadesi yanında “kovuşturma” terimine yer vermiştir. Anılan normda bu terimin tercih edilmesi, belirtildiği şekilde istinaf incelemesinde olay yargılaması yapılması görev ve yetkisinin vurgulanmasından başka bir şey değildir.

    3) İstinaf İncelemesinde Görev ve Yetki: Mahkemelerin görevini Anayasa ve kanun tayin eder (2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası md. 36, 5271 sayılı Kanun md. 3). Bu bağlamda, istinaf mahkemelerinin görev ve yetkilerine dair 5271 sayılı Kanun’un 280/1. maddesinin (a, b, c ve d) bentlerinde “istinaf incelemesinde hukuka aykırılığın düzeltileceği haller” ayrıntılı olarak sayılmıştır. Kaldı ki, aynı maddenin (c ve d) bentlerindeki hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilebilmesi için (sırasıyla) “başka bir araştırmaya ihtiyaç kalmaması” ile “olayın daha fazla araştırılmasına ihtiyaç duyulmaması” ön şartlarının varlığı da ayrıca aranmıştır. Bu itibarla, istinaf mahkemesince hukuka aykırılığın düzeltileceği haller kesin şekilde sınırlanmak suretiyle istinaf mahkemesinin olayı aydınlatma yükümlülüğü vurgulanmıştır. İstinaf kanun yolunda “bozma kararı verilebilecek haller” ise yine aynı maddenin (e ve f) bentlerinde yer almaktadır.        

“Islah veya bozma kararı verilebileceği kanunda açıkça sayılan sınırlı haller dışındaki diğer durumlar ise” Kanun’un ifadesiyle “diğer haller” olarak tanımlanmıştır. Bu “diğer hallerde” ise “gerekli tedbirleri aldıktan sonra davanın yeniden görülmesine ve duruşma hazırlığı işlemlerine başlanmasına karar verileceği” (5271 sayılı Kanun md. 280/1-g); duruşma sonunda ise “istinaf başvurusunun esastan reddine karar verileceği” veya “ilk derece mahkemesi hükmünün kaldırılarak yeniden hüküm kurulacağı” (5271 sayılı Kanun md. 280/1) ilkesel olarak ifade edilmiştir.

    4) İstinaf Mahkemelerinin Bozma Kararı Verebileceği Haller: İstinaf kanun yolunda bozma kararı verilebilecek hallere 5271 sayılı Kanun’un 280/1. maddesinin (e ve f) bentlerinde yer verilmiştir. Bu hallerden ilki “soruşturma ve kovuşturma şartının gerçekleşmediğinin veya ön ödeme ve uzlaştırma usulünün uygulanmadığının anlaşılması ya da davanın ilk derece mahkemesinde görülmekte olan bir dava ile birlikte yürütülmesinin zorunlu olması” durumudur (5271 sayılı Kanun 280/1-f). İkinci hal ise, Kanun’un 289/1. maddesinin (g ve h bentlerinde sayılanlar hariç olmak üzere) “hukuka kesin aykırılık halleridir”  (5271 sayılı Kanun 280/1-e). Görüldüğü üzere, istinaf incelemesinde bozma kararı verilebilecek durumlar hiçbir surette maddi meselenin çözümüne -davanın esasına- dair olmayıp; muhakeme hukuku normlarının açık ve ağır şekilde ihlal edilerek hüküm kurulmuş olmasına ilişkindir.

5271 sayılı Kanun’un 289/1. maddesinin değişiklik öncesi (g) bendi ile mülga (h) bendinde deki “hükmün gerekçe içermemesi ile savunma hakkının sınırlandırılmış olması hallerinin” 20.11.2017 tarihinde yapılan ve 7079 sayılı Kanun ile yasalaşan değişiklik ile “bozma sebebi olmaktan çıkarılması” dikkat çekmektedir. Bu değişiklik ile, istinaf mahkemelerince “kanun koyucunun gerekçesizlik veya savunma hakkının sınırlanmış olması gibi görünürde gerekçelerle” bozma kararları verilmesinin önüne geçme amacı açıkça ortaya konulmuştur.

    Sonuç olarak, gerek istinaf kanun yolu denetiminin Türk Ceza Adalet Sisteminde kabul ediliş amacı ile gerekse istinaf kurumunun bilimsel ve düşünsel temelleriyle örtüşen normlar, bölge adliye mahkemelerinin kural olarak “davanın yeniden görüleceği mahkemeler” olduğunu; sınırlı hallerde ise duruşma açmadan hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddi (ıslah) veya bozma kararı verilebileceğini açıkça ortaya koymaktadır. Aksi durumda, yani istinaf incelemesinde kanuni dayanağı bulunmayan hallerde bozma kararı verilmesinin ise hem bölge adliye mahkemesi kararının hem de bu karara karşı direnme yetkisi bulunmayan ilk derece mahkemesince verilecek kararın Anayasa’nın 36. ve 5271 sayılı Kanun’un 3, 278-284. maddeleriyle belirlenen görev kurallarına aykırılık sebebiyle görevsiz mahkemece verilmiş kararlar niteliğinde olup; hukuka açık ve ağır aykırılık ile malûl olmaları sonucuna yol açacaktır. Nitekim, Dairemizce de benimsenen Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 30.04.2025 tarihli ve 2024/6-490 esas, 2025/197 karar sayılı kararında da  “…bölge adliye mahkemelerinin kural olarak bir ıslah mahkemesi oldukları, bir bozma mahkemesi olan Yargıtay gibi davranamayacağı, bozma kararı verilebilecek hallerin davanın esasına ilişkin olmadığı, bu mahkemelerce iş yoğunluğu gibi mülahazalarla kanunun kendisine tanımadığı bir yetki kullanılarak bozma kararları verildiğinin bilinen bir gerçeklik olduğu” tespitlerine yer verilerek; “bölge adliye mahkemelerinin kanuni dayanağı bulunmayan (CMK’nın 280/1-e,f maddesi hariç) bozma kararları ile iş bu bozma kararına istinaden ilk derece mahkemesince tesis edilecek kararların, görevsiz mahkeme tarafından verilmiş olmaları nedeniyle hukuka açık ve ağır aykırılık taşımaları sebebiyle hükümsüz sayılmaları gerekeceğine…” içtihat edilmiştir.

Temyiz incelemesine konu dava dosyası içeriğine göre, Batman 1. Ağır Ceza Mahkemesinin, 31.05.2024 tarihli ve 2022/672 esas, 2024/318 karar sayılı kararıyla kurulan hükmün istinaf edilmesi üzerine Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesinin, 21.11.2024 tarihli ve 2024/663 Esas, 2024/2444 Karar sayılı kararıyla 5271 sayılı Kanun’un 280/1-e,f maddesine uygun olmayan gerekçeyle bozulmasına karar verilmiş ve bozma kararına karşı direnme yetkisi bulunmayan  Batman 1. Ağır Ceza Mahkemesinin, 17.07.2025 tarihli ve 2025/43 Esas, 2025/361 Karar sayılı kararıyla yeniden kurulan hükme karşı yapılan istinaf başvuruları üzerine Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesinin 01.09.2025 tarihli ve 2025/2071 Esas, 2025/1558 Karar sayılı kararıyla 5271 sayılı Kanun’un 280/1-a maddesi uyarınca istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiş ise de; 5271 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki “yenilenmesi mümkün olmayanlar dışında görevli olmayan mahkemece yapılan işlemler hükümsüzdür” normu gözetilerek Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesinin 21.11.2024 tarihli kararının ve bu kararın akabinde  Batman 1. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 17.07.2025 tarihli kararın Anayasa’nın  36. ve 5271 sayılı Kanun’un 3,  278-284. maddeleriyle belirlenen görev kurallarına aykırı bulunmakla;  görevsiz mahkemece verilmiş kararlar niteliğinde olup hukuka açık ve ağır aykırılık oluşturması sebebiyle hükümsüz sayılmaları gerektiği anlaşılmakla, Bölge Adliye Mahkemesince gerektiğinde 5271 sayılı Kanun’un 280/1-2. maddesi uyarınca duruşma açılarak ve taraflar da çağrılarak delillerin değerlendirilmesinden sonra Batman 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 31.05.2024 tarihli kararı ile ilgili olarak istinaf kanun yolu denetimi yapılarak hüküm kurulması gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde karar verilmesi hukuka aykırı bulunmuştur[11].

CMK’nın 283. maddesine göre, istinaf yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa, yeniden verilen hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz. İstinaf talebi sanık lehine olduğunda istinaf aşamasında yapılan yargılama giderleri sanığa yükletilemez. Talebin sanık lehine olduğu durumlarda yargılama giderlerinin hazine üzerinde bırakılmasına karar verilir[12].

Cumhuriyet savcısı tarafından istinaf yoluna sanığın aleyhine gidilmişse, bu karar sanık lehine bozulabilir ya da değiştirilebilir. Cumhuriyet savcısı, kanun yoluna sanık lehine başvurduğunda, karar sanık aleyhine bozulabilir ancak yeniden verilen hüküm önceki hükümde tayin edilmiş olan cezadan daha ağır bir cezayı içeremez[13].

Doç. Dr. Cengiz Apaydın

Cumhuriyet savcısı

---

[1]      Develioğlu, Ferit. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat: Ankara, 1982.

[2]      Oktar, Salih, “İstinaf Kanun Yolu Hakkında Genel Bilgiler”, Ceza Muhakemesi Hukuku Başvuru Kitabı. Ankara: 2017, 203-204.

[3]   Özbek Veli Özer / Doğan, Koray / Bacaksız, Pınar, Ceza Muhakemesi Hukuku,14. Baskı, Ankara, 2021, 787.

[4]     Pehlivan, Ali, “İstinaf Kanun Yolu ve Uygulamasının Değerlendirilmesi”, D.E.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş Tezcan’a Armağan, C:21, Özel Sayı, 2019, 976.

[5]      Özen, Muharrem, “Türk Ceza Muhakemesinde İstinaf”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 65 (4) 2016, 2331.

[6]      Kunter, Nurullah, Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, İstanbul, 1989, 1047.

[7]      Gökcan, Hasan Tahsin, “İstinaf Yasa Yolunda İspat ve Delilleri Değerlendirme Esasları”, TAAD, Y: 3, S:10, Ankara 2013, 421.

[8]      Çınar, Ali Rıza: “Ceza Yargılamasında İstinaf Yolu”, Prof. Dr. Ali Naim İnan’a Armağan, Ankara 2009, 1160 vd.

[9]      Özen, 2341-2342.

[10] Bölge adliye mahkemesinde inceleme ve kovuşturma

CMK Madde 280 – (1) Bölge adliye mahkemesi, dosyayı ve dosyayla birlikte sunulmuş olan delilleri inceledikten sonra;a) İlk derece mahkemesinin kararında usule veya esasa ilişkin herhangi bir hukuka aykırılığın bulunmadığını, delillerde veya işlemlerde herhangi bir eksiklik olmadığını, ispat bakımından değerlendirmenin yerinde olduğunu saptadığında istinaf başvurusunun esastan reddine, 303 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (c), (d), (e), (f), (g) ve (h) bentlerinde yer alan ihlallerin varlığı hâlinde hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

b) (Ek: 20/7/2017-7035/15 md.) Cumhuriyet savcısının istinaf yoluna başvurma nedenine uygun olarak mahkumiyete konu suç için kanunda yazılı cezanın en alt derecesinin uygulanmasını uygun görmesi hâlinde, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

c) (Ek:17/10/2019-7188/27 md.)Başka bir araştırmaya ihtiyaç duyulmadan cezayı kaldıran veya cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsî sebeplere ya da şahsî cezasızlık sebeplerine bağlı olarak daha az ceza verilmesini veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesini gerektiren hâllerde, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

d) (Ek: 20/7/2017-7035/15 md.) Olayın daha fazla araştırılmasına ihtiyaç duyulmadan davanın reddine karar verilmesi veya güvenlik tedbirlerine ilişkin hatalı kararın düzeltilmesi gereken hâllerde hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

e) İlk derece mahkemesinin kararında 289 uncu maddede belirtilen bir hukuka aykırılık nedeninin bulunması hâlinde hükmün bozulmasına ve dosyanın yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere hükmü bozulan ilk derece mahkemesine veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği diğer bir ilk derece mahkemesine gönderilmesine,

f) (Ek:17/10/2019-7188/27md.) Soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmediğinin veya ön ödeme ve uzlaştırma usulünün uygulanmadığının anlaşılması ya da davanın ilk derece mahkemesinde görülmekte olan bir dava ile birlikte yürütülmesinin zorunlu olması hâlinde hükmün bozulmasına ve dosyanın yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere hükmü bozulan ilk derece mahkemesine veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği diğer bir ilk derece mahkemesine gönderilmesine,

g) Diğer hâllerde, gerekli tedbirleri aldıktan sonra davanın yeniden görülmesine ve duruşma hazırlığı işlemlerine başlanmasına, karar verir.

(2) (Ek: 18/6/2014-6545/77 md.) Duruşma sonunda bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddeder veya ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurar.

(3) (Ek: 20/7/2017-7035/15 md.) Birinci ve ikinci fıkra uyarınca verilen kararların sanık lehine olması hâlinde, bu hususların istinaf isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa bu sanıklar da istinaf isteminde bulunmuşçasına verilen kararlardan yararlanırlar.

[11] Yargıtay 8. Ceza Dairesi’nin 04. 12. 2025 tarihli, 2025/11981 esas ve 2025/10093 sayılı kararı (UYAP isimli Yargıtay kararlarına özel erişim sağlayan sistemden alınmıştır).

[12]    Nitekim İstinaf Mahkemesi’nin aynı doğrultudaki bir kararında şöyle denilmektedir: “Suç tarihinde Aydın ili Söke ilçesi … sokak üzerinde bulunan yükleniciliğini A…-S… inşaat firmasının yaptığı 10 ve 11 katlı 2 bloktan oluşan konut inşaatının Güneş Enerjisi sistemlerinin yapım işlemlerini Ö… .. Enerjisi unvanlı firma tarafından yapıldığı, 04/06/2015 tarihinde sanık Murat’ın yanında çalışan babası olan sanık Ö… ..… ve işçisi olan G… ..…’yi yanına alarak montaj yapmak üzere sabahleyin saat 09,00 sıralarında inşaata geldiği 10 katlı olan A blok çatı katında saat 17,30’a kadar güneş enerjisi sistemi kurulumunu yaptıkları, iş bitince etrafı temizlemek isteyen sanık Ö… B…’ın işlem sırasında açığa çıkan moloz ve benzeri atıkları boşalan malzeme kutularını doldurup binanın çatı katından şantiye sahasının güney yönünde bulunan boş araziye atması esnasında, kutulardan birinin kartonları toplamakta olan ve o sırada inşaat sahasında olan Mustafa …’e isabet ettiği ve olay neticesinde Mustafa …’in kafa travmasına bağlı beyin kanaması sonucu vefat ettiği olayın gerçekleştiği sahanın inşaat alanı olması sebebiyle sanık Ö… B…’ın içinde moloz bulunan malzeme kutularını yukarıdan aşağıya attığında aşağıda birilerinin bulunabileceğini ve o kişilere bu kutunun rast gelip kişileri yaralayıp öldürebileceğini bilebilecek durumda olduğu ve buna rağmen içinde moloz bulunan 24 adet atık kutusunu hiç bir güvenlik önlemine başvurmadan aşağıya atması sonucu o esnada aşağıda bulunan müteveffa Mustafa’nın ölmesi olayında bilinçli taksir şartlarının oluştuğu yine sanık M… B…’ın da işçisi olan Ö…B…’ın malzemeleri aşağıya atmasına engel olamadığı, çalışanlarına iş güvenliği eğitimi vermediği, risk değerlendirmesi yapmadığı ancak işçisi konumunda bulunan ve babası olan sanık Ö… B…’ ın boşalan kutulara çalışma sırasında çıkan beton parçalarını doldurarak aşağıya atabileceğini öngöremeyeceği bu nedenle sanık M… B… yönünden olayın basit taksirle gerçekleştiği ve bu sanık yönünden olayda bilinçli taksir koşullarının bulunmadığı anlaşılmıştır. Dava konusu olayda sanıkların eylemi ile bir kişi ölmüştür. 09/02/2017 havale tarihli mahkeme bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamıyla sabit olduğu üzere sanık Ö…B… olayda asli, Sanık M… B… ise tali kusurludur. Sanık Ö… B…’ın temel cezasının belirlenmesinde, TCK’nın 61/1. ve 22/4. madde ve fıkralarında yer alan ölçütlerden olan failin kusuru, meydana gelen zararın ağırlığı, suçun işleniş biçimi ile suçun işlendiği yer ve zaman nazara alınmak suretiyle ve yine TCK’nın 3/1. maddesi uyarınca işlenen fiilin ve meydana gelen zararın ağırlığına nazaran olacak şekilde maddede öngörülen cezanın alt ve üst sınırları arasında hakkaniyete uygun bir cezaya hükmolunması, tali kusurlu olan ve sabıkası bulunmayan sanık Murat B… hakkında yerel mahkemece hükmedilmiş olan hürriyeti bağlayıcı cezanın TCK’nın 50 ve 52. Maddeleri gereğince paraya çevrilmesi gerektiği gözetilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir. H Ü K Ü M; Gerekçesi yukarıda anlatıldığı üzere; 1-Söke 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 02/05/2017 tarih, 2016/281 Esas, 2017/281 Karar sayılı kararının kaldırılmasına, 2-Sanık Ö…B.’ın üzerine atılı taksirle bir kişinin ölümüne sebebiyet vermek suçunu işlediği toplanan delillerle anlaşılmakla; eylemine uyan TCK’nın 85/1. maddesi gereğince suçun işleniş biçimi ve özelliği, suç konusunun önem ve değeri, sanığın taksire dayalı kusurunun ağırlığı ile meydana gelen zarar ve tehlikenin ağırlığı da nazara alınarak sanığın takdiren ve teştiden 3 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, sanığın suçu bilinçli taksirle işlediği toplanan delillerle anlaşılmakla cezası TCK’nın 22/3. maddesi gereğince takdiren 1/3 oranında arttırılarak sanığın 4 yıl 8 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, sanığın yargılama sürecindeki tutum ve davranışları Dairemizce lehine taktiri indirim sebebi olarak kabul edildiğinden cezası TCK’nın 62/1. maddesi gereğince takdiren 1/6 oranında indirilerek sanığın neticeten 3 yıl 10 ay 20 gün hapis cezası ile cezalandırılmasına, sanığa verilen cezanın başkaca artırım ve indirimine takdiren yer olmadığına, İstinaf yoluna yalnızca sanık lehine başvurulması nedeniyle sanığın kazanılmış hakkı nazara alınarak CMK’nın 283/1 maddesi gereğince sanığın neticeten 2 yıl 2 ay 20 gün hapis cezası ile cezalandırılmasına,sanığın suçu bilinçli taksirle işlediği toplanan delillerle anlaşıldığından TCK’ nın 50/4-son cümlesi gereğince sanık hakkında TCK’nın 50/1-a mad.sinin uygulanmasına yer olmadığına, sanık hakkında koşulları oluşmadığından 5237 sayılı TCK’nın 53/6. maddesinin uygulanmasına takdiren yer olmadığına, istinaf talebi sanıklar lehine olduğundan istinaf aşamasında yapılan yargılama giderinin hazine üzerinde bırakılmasına, dair, katılan Yasemin ve katılanlar vekilinin yüzüne karşı, sanıklar ve sanık Ö…müdafiinin yokluğunda, Cumhuriyet savcısının huzurunda, mütalaaya kısmen aykırı ve kesin olmak üzere oybirliği ile karar verildi”. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi, 14. Ceza Dairesi’nin 19.03.2018 tarihli 2017/2841 esas ve 2019/1103 sayılı kararı (UYAP isimli Yargıtay kararlarına özel erişim sağlayan sistemden alınmıştır).

[13]    Özen, 2377.

UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE İMAL VE TİCARETİ SUÇLARI

Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı sadece bireyi etmemekte olup yaygın olarak kullanımı toplum üzerinde de olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişiler, genel olarak uyuşturucudan psikolojik ve fizyolojik olarak etkilendikleri için davranışlarını kontrol yeteneğini kaybederek suç işlemekte ve bu nedenle toplum düzeni bozulabilmektedir. Uyuşturucu veya uyarıcı madde krizine giren kişinin, bu maddeyi alabilmek için suça sürüklenerek hırsızlık, yağma gibi suçları gerçekleştirdiği uygulamada gözlemlenmektedir[1].

Uyuşturucu veya uyarıcı madde tanımı TCK’da yapılmamış olup uyuşturucu veya uyarıcı maddelerinin çeşitlenmesi ve eylemlerin cezasız kalmaması açısından bu tanımlama işin uzmanı olan kurumlara bırakılmıştır. Ancak verdikleri psikolojik ve fizyolojik zarar açısından uyuşturucu veya uyarıcı maddelerden olan eroin, kokain, morfin, baz morfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri yasada sayılmak suretiyle nitelikli hal olarak düzenlenmiştir.

 Uyuşturucu veya uyarıcı maddeler verdikleri zararlar gözetildiğinde modern çağın en büyük problemi olup bireyi, toplumu ve insanlığı tehlikeye sokması nedeniyle uyuşturucu ile mücadele multi disipliner  bir konudur. Eğitim ile başlayıp koruyucu tıp ile etkinleşerek yargının fonksiyonları ışığında ile caydırıcı ve ıslah edici bir politika üretilmelidir.

               Ceza Hukukumuzda uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanma ve temininin suç hâline getirilme nedenleri genel olarak şunlar olup bireye veya topluma verdiği zararın yanı sıra, bireyin ve toplumun geleceğine, ortak değerlerine, ahlaka ve genel sağlığa verdiği zararlardır[2].

Uyuşturucu ve uyarıcı madde suçları 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 188, 190 ve 191. maddelerinde düzenlenmiş olup TCK’nın 188. maddesinde uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, TCK’nın 190. maddesinde maddelerin kullanılmasını kolaylaştırma, TCK’nın 191. maddesinde ise uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ticari maksat olmaksızın satın alınıp kabul edilmesi, kullanılması ve bulundurması eylemleri suç olarak düzenlenmiştir. Ayrıca Türk Ceza Kanunu’nun 189. maddesinde tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanması ve 192. maddesinde de, uyuşturucu ve uyarıcı madde suçlarında etkin pişmanlık hâlleri ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu TCK’nın 188. maddesinde şöyle düzenlenmektedir;

            (1) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve iki bin günden yirm ibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı fiilinin diğer ülke açısından ithal olarak nitelendirilmesi dolayısıyla bu ülkede yapılan yargılama sonucunda hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan cezadan mahsup edilir.

(3) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.

 (4) (a) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin eroin, kokain, morfin, baz morfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri olması,

b) Üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi, hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

(5)  Yukarıdaki fıkralarda gösterilen suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir kat artırılır.

(6) Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde açısından da yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır. Ancak, verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.

(7) Uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmamakla birlikte, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ve ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddeyi ülkeye ithal eden, imal eden, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan veya ihraç eden kişi, sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(8) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.

            TCK’nın 188. maddesinde, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin imal ve ticareti suçuna ilişkin hükümler düzenlenmiştir. Burada uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin nelerden ibaret bulunduğu tanımlanmadığı gibi, bunların teker teker gösterilmesi yoluna da gidilmemiştir. Bunun nedeni, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ve aynı etkiyi yapan ilâç ve sentetiklerin kötüye kullanılmalarının yaptırım altına alınarak güçlü bir sosyal savunma­nın sağlanmasıdır. Böylece, psikotrop madde olarak, uyuşturucu veya uya­rıcı etkisi yapan ve kişilerde bağımlılık meydana getiren bütün maddelerin, bu suçun konusunu oluşturacağı kabul edilmiştir[3].

Maddenin birinci fıkrasında, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ruh­satsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç edilmesi, suç olarak tanımlanmıştır. Bu suç, bir kazanç elde etmek için işlenmektedir. Ancak, çoğu zaman bu suçun işlenmesi suretiyle ne kadar kazanç elde edildiği be­lirlenemediği gibi, elde edilen kazancın müsaderesi de mümkün olamamak­tadır. Bu nedenle, söz konusu suçun işlenmesi dolayısıyla, hapis cezasının yanı sıra, adlî para cezasına da hükmedilmesi uygun görülmüştür[4].

İkinci fıkrada, uyuşturucu veya uyarıcı madde suçlarıyla ilgili olarak bir milletlerarası ceza hukuku kuralına yer verilmiştir. Buna göre, uyuştu­rucu veya uyarıcı madde ihracı fiilinin diğer ülke açısından ithal olarak ni­telendirilmesi dolayısıyla bu ülkede yapılan yargılama sonucunda hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan ceza­dan mahsup edilecektir. Türkiye’den yapılan uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı, karşı ülke açısından ithal oluşturmaktadır. Bu ülkede uyuşturucu veya uyarıcı madde ithali nedeniyle yargılama yapılması veya bir cezaya mahkûm olunması, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yar­gılama yapılmasına engel teşkil etmemektedir. Böylece, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal veya ticareti suçlarıyla ilgili olarak non bis in idem ku­ralına milletlerarası sahada geçerlilik tanınmamıştır. Ancak, Türkiye’den yapılan uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı karşı ülke açısından ithal oluşturduğu için, bu ülkede yapılan yargılama sonucunda mahkûm olunan hapis cezasının kurumda infaz edilen kısmının, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yapılan yargılama sonucunda mahkûm olu­nan hapis cezasından mahsup edilmesi gerekmektedir[5].

Üçüncü fıkrada, uyuşturucu veya uyarıcı madde ticaretine ilişkin çe­şitli fiiller, ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. Buna göre; uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satışı, satışa arzı, başkalarına verilmesi, nakli, depolanması ya da kazanç amacıyla satın alınması, kabul edilmesi veya bulundurulması, bir ve ikinci fıkralara göre ayrı bir suç oluşturmaktadır. Bu suç dolayısıyla da bir ve ikinci fıkra­larda tanımlanan suçlarda olduğu gibi, hapis cezasının yanı sıra adlî para cezası öngörülmüştür.

Maddenin dördüncü fıkrasına göre, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin eroin, kokain, morfin, baz morfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri olması ile üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi, hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Beşinci fıkraya göre, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal veya ticareti suçlarının, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir kat artırılır.

Maddenin altıncı fıkrasında, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına ilişkin olarak yukarıdaki fıkralarda yer alan bütün hüküm­lerin, üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde açısından da yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır. Ancak, verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.

Yedinci fıkraya göre, uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmamakla bir­likte, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ve ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddenin ülkeye sokulması, imal edilmesi, satılması, satın alınması, nakledilmesi, depolanması veya ihraç edilmesi, ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. Dikkat edilmelidir ki, bu suçun konusu, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan maddelerdir ve bunlar uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmazlar; ancak bu maddelerin ithal ve imalinin resmi makamların iznine bağlı olması gerekir. Söz konusu suç, seçimlik hareketli bir suçtur ve bu seçimlik hareketlerden birinin ger­çekleşmesiyle suç oluşacaktır. Ancak bunlardan birkaçının bir olayda ger­çekleşmesi hâlinde bir suçun işlendiğini kabul etmek gerekir[6].

Maddenin son fıkrasında, bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi, bu suçların kişi bakımından nitelikli unsuru olarak kabul edilmiştir ve verilecek cezaların bu hükme göre artırılması gerekmektedir[7].

Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarında korunmak istenen hukuki yarar kamu sağlığıdır[8].TCK’nın 188/1-3. Maddelerindeki suçlarının hukuki konusu uyuşturucu veya uyarıcı maddeler olup TCK’nın 188/7. maddelerindeki suçun hukuki konusu ise uyuşturucu veya uyarıcı üretiminde kullanılan maddelerdir[9].

Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin “doğal nitelikli” ve “sentetik” olarak ikiye ayrıldığını, afyon, morfin, eroin, esrar, kokain, crack ve marihuananın doğal; depresanlar,, stimulantlar  ve uçucu veya çözücü maddelerin ise sentetik uyuşturucu veya uyarıcı maddeler olarak kabul edilmektedir[10].

Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarında bir zarar veya tehlike neticesinin ortaya çıkması aranmadığından soyut tehlike suçlarıdır[11]. TCK’nın 188. Maddesindeki tüm suçlarda mağdur toplumu oluşturan her birey olup hem birey hem de toplum kamu hukukunu oluşturmaktadır. Bireyin sağlığı zincirleme olarak toplumu ve devleti ilgilendirmektedir.

İddianamenin Cumhuriyet savcısının koordinesinde polis veya jandarma tarafından yapılmış soruşturmaya, yargılamanın ise soruşturma ve yargılama tekniğine uygun olarak hukuka uygun yöntemlerle elde edilmiş deliller ışığında ortaya konulmuş eylem veya eylemlerin şüpheli veya şüpheliler ile ilişkilendirilerek düzenlenmiş iddianameye göre yapılması şarttır.  İddianamede belirtilmeyen eylemlerden dolayı yargılama yapılarak hüküm kurulamaz.

Mahkemelerce vicdani kanının kesin, tutarlı ve çelişmeyen verilere dayandırılması ile sanıkların uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına veya suçların  nitelikli hallerine katılma iradesini açıkça ortaya koyan eylemlerinin ve söylemlerinin, zaman, nitelik ve nicelik olarak yaptığı davranış veya davranışların bir bütün olarak değerlendirilerek suçun unsurları üzerinden Yargıtay kararları ışığında suç vasfını titizlikle araştırılarak gerekçelendirilmesi gerekir. Bu kapsamda sanık/sanıkların veya müdafi/müdafilerinin savunmalarının inandırıcı gerekçelerle reddedilerek veya kabul edilerek dosya kapsamında hukuka uygun yöntemlerle elde edilen deliller ışığında verilen kararların ceza muhakemesine egemen ilkeler ışığında tüm tarafları tatmin etmesi ve adalet duygusunu incitmemesi amaçlanmalıdır. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarıyla mücadelenin tüm yönleriyle etkin bir şekilde yapılması toplumsal barış ve gelişmenin önemli araçlarındandır. Uyuşturucu suçları toplumsal barışı bozmaktadır.

AVUKAT CENK AYHAN APAYDIN

CEZA HUKUKU BİLİNCİ

PLATFORMU YÖNETİCİSİ

---

[1] Şare, Ersin, Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti Yönünden Suça İştirak, AndHD,  C: 8, S: 1 Ocak 2022, s. 142-143.

[2] Akbulut, İlhan, “Ülkemizde Uyuşturucu Maddeler Sorunu”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C:55, S:3, 1997, s.113.

[3] TCK’nın 188. Maddesinin gerekçesi.

[4] TCK’nın 188. Maddesinin gerekçesi.

[5] TCK’nın 188. Maddesinin gerekçesi.

[6] TCK’nın 188. Maddesinin gerekçesi.

[7] TCK’nın 188. Maddesinin gerekçesi.

[8] Tezcan, Durmuş / Erdem, Mustafa Ruhan /Önok, Murat, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, 18. Baskı, Ankara, 2020, s. 984; Özbek, Veli, Özer/Kanbur, Mehmet, Nihat/Doğan, Koray/ Bacaksız, Pınar/Tepe, İlker, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 7. Baskı, Ankara, 2014., s. 738.

[9] Özbek ve diğerleri, s. 738.

[10] Özbek ve diğerleri, s. 740 vd. .

[11] Tezcan/Erdem/Önok, s. 984.